Ondergedompeld worden in een nieuwe cultuur, geconfronteerd worden met andere waarden, normen, gewoontes, godsdienst, taal, sport, voeding, enz. is best vermoeiend. Door de confrontatie ga je datgene wat je altijd als vanzelfsprekend beschouwde in vraag stellen, krijg je een beter inzicht in de dagdagelijkse dingen, in je eigen cultuur en geleidelijk aan besef je dat je ervaring in het buitenland je leven danig heeft veranderd. Niet iedereen doorloopt dit proces zonder problemen. Voor een aantal studenten kan de constante confrontatie met dat wat anders is, een opeenvolging van kleine shocks, overweldigend zijn.

Hoe meer je weet over de cultuur waarin je terechtkomt en over het veranderingsproces dat je zal doorlopen, hoe vlotter de aanpassing aan de nieuwe culturele context zal verlopen.

Een golfbeweging: 10 stadia in het aanpassingsproces

Niet iedereen ervaart het aanpassingsproces als een schok. Je doorloopt echter wel diverse stadia. De snelheid en impact zijn erg persoonsgebonden. Onderstaande curve van Steven Rhinesmith toont de emotionele rollercoaster waarin iemand terechtkomt en benoemt 10 stadia in het aanpassingsproces.

1. initiële angst en onzekerheid
2. initiële opwinding en enthousiasme
3. initiële cultuurschok
4. oppervlakkige aanpassing
5. depressie - frustratie
6. aanvaarding van de gastcultuur
7. angst en onzekerheid bij terugkeer
8. opwinding en enthousiasme bij terugkeer
9. re-entry shock
10. re-integratie

Op de rollercoaster ken je heel wat ups en downs, die elkaar snel afwisselen. De hoogtes, waarin je vooral enthousiasme, vreugde, succes ervaart, worden afgewisseld met gevoelens van depressie, frustratie, onbegrip, desoriëntatie. Elke student ervaart dit anders. Elk stadium kan voor elke student verschillen in intensiteit en duur.

Stadium 1 tot 5: je ontdekt een nieuwe cultuur

Voor je vertrek ben je enthousiast en kijk je uit naar het komende avontuur. Zodra je aankomt in je gastland begint voor jou een periode van zelfstandigheid en ervaar je de nieuwe cultuur op een unieke wijze. Je verwachtingen, wensen en verlangens liggen vaak te hoog. Je bent er niet meteen thuis. Het duurt enkele weken vooraleer je dat toeristengevoel van je kan afschudden.
Gedurende de eerste weken van je verblijf ga je zeer intens je eigen cultuur vergelijken met je gastcultuur. Je gaat je zelfs vooral focussen op de zwaktes in die gastcultuur, op wat er ontbreekt, op wat je thuis zoveel makkelijker geregeld krijgt dan in je gastland, … Dit gebeurt onbewust, maar het zal je niet verbazen dat dit tot een algemeen frustratiegevoel zal leiden. Je ervaart op dat moment een cultuurschok.

Stadium 6: aanvaarding van de nieuwe cultuur

Langzaam maar zeker vind je beter je weg in het gastland, en geraak je vertrouwd met datgene wat aanvankelijk zo anders was. Je crisismomenten tijdens de eerste dagen en weken zijn geen bron meer van stress, of althans niet omdat het anders is dan je gewoon bent. Je aanvaardt de culturele verschillen en zelfs de elementen die je aanvankelijk misschien als bedreigend hebt ervaren. In dit stadium begin je stilaan ook de culturele rijkdom te zien en de verschillen te begrijpen.
Toch kan het zijn dat je nog gevoelens van frustratie en cultuurschok ervaart, maar ook daar leer je beter mee omgaan. Je hebt nieuwe vrienden, reist misschien wat meer, droomt misschien al in een andere taal, … Je voelt je stilaan thuis en niet meer in een andere cultuur.

Stadium 7 tot 10: een nieuwe cultuur achterlaten

Hoe beter je geïntegreerd bent in de nieuwe cultuur, hoe moeilijker het wordt om deze achter te laten en je opnieuw aan te passen aan het leven thuis. Je thuis zal je anders ervaren, omdat je er nu met andere ogen naar kijkt. Je zal opnieuw het aanpassingsproces doorlopen, met dezelfde kritische vragen, vergelijkingen, frustraties als diegene die je ervaren hebt tijdens de aanpassing in je gastland. Wanneer je in deze fase terecht komt spreken we over de reverse culture shock, de omgekeerde cultuurschok.

Zie ook hoofdstuk De terugkeer uit het buitenland < De omgekeerde cultuurschok