auteur: Martinus Buekers

Het Bolognaproces dat jaren geleden werd ingezet op initiatief van de Europese ministers voor Onderwijs, heeft tot doel een Europees Hogeronderwijslandschap te creëren (European Higher Education Area – EHEA), gebaseerd op internationale samenwerking en uitwisseling. Om de drie jaar komen de ministers van Onderwijs van de inmiddels 49 bij het proces aangesloten leden bijeen om een bilan op te maken en nieuwe beleidslijnen te formuleren. In 2009 had deze topontmoeting plaats in Leuven en Louvain-la-Neuve. In het slotcommuniqué werd geformuleerd dat in 2020 minstens 20 % van de afgestudeerden in de Europese hogeronderwijsruimte een studie- of stageperiode in het buitenland achter de rug moet hebben.

De cijfers zijn echter niet bepaald opwekkend te noemen. Slechts 13 % van de studenten uit het hoger onderwijs voelen zich geroepen een periode in het buitenland te beschouwen als een noodzakelijk onderdeel van hun studietraject. Dit is niet alleen uitermate jammer omwille van het feit dat elk van de andere 87 % van onze kennisvergarende jongeren een brede waaier van stimulerende en vernieuwende persoonlijke ervaringen mislopen. Evenzeer zijn het gemiste kansen voor de samenleving die net nood heeft aan uitwisseling van personen en ideeën, zeker van de jongeren die zoals het zo dikwijls verwoord wordt: de sleutel van de toekomst in handen hebben.

De voor de hand liggende vraag die zich hierbij stelt is hoe de interesse en de deelname aan deze broodnodige mobiliteit te verhogen. Een even voor de hand liggend antwoord is het aantrekkelijker maken van de financiële voorwaarden. Toegegeven, meer geld in deze programma’s steken zou een positief effect kunnen hebben. Een dergelijke maatregel is zelfs wenselijk en nuttig in de mate waarin dit de financieel zwakkere studenten over de streep kan trekken. Er zijn echter nog een reeks andere mogelijkheden die minder kostelijk zijn en eveneens een gunstige invloed kunnen hebben op de studentenmobiliteit. Een van deze mogelijkheden bestaat erin de studenten zo goed mogelijk te informeren over de voordelen van een buitenlands studieverblijf. Gegevens uit een studie van Janson, Schomburg en Teichler zijn in dit opzicht verhelderend ¹. Zo is het opmerkelijk vast te stellen dat meer dan 80 % van de studenten na hun studieverblijf aangeven dat ze dit beschouwen als uitermate positief voor de ontwikkeling van hun persoonlijkheid. Bovendien is meer dan 50 % van oordeel dat dit verblijf een gunstig effect heeft op hun toekomstige carrière. De beschreven positieve effecten die de mobiele studenten ondervinden steken schril af tegen de vaststelling dat de thuisblijvende studenten als een voorname reden voor hun niet-deelname aanhalen dat ze anders hun familie en vrienden zouden missen ². Natuurlijk zijn ouders, familie en vrienden van cruciaal belang. Dit wil echter geenszins zeggen dat dit een periode van 3 à 6 maanden in het buitenland zou in de weg mogen staan. In tegendeel, ouders, familie en vrienden zouden juist de studenten moeten aansporen om een Erasmus of andere mobiliteitskans te grijpen. De tijd vliegt, sterker nog als deze tijd in het buitenland wordt opgenomen in de vorm van studiepunten.

Wat de ouders betreft, biedt een dergelijke onderneming zelfs een bijkomende opportuniteit. Zonder in de valkuil van de anekdotes te willen trappen, geeft volgend voorbeeld aan waar deze meerwaarde kan liggen. Een collega wiens dochter vanaf september een Erasmusverblijf in Italië zal aanvatten, gaf te kennen dat hij haar zelf met de wagen naar deze Italiaanse bestemming zou brengen. Kwaliteitstijd met zijn dochter enerzijds en een soort ouderlijke steun bij de aanvang van dit project. Ook andere ouders vertellen gelijkaardige verhalen, met als bemerking dat dit ook voor hun een erg positieve ervaring bleek. Natuurlijk is het niet aan iedere ouder gegeven deze kostelijke verplaatsingen met hun zoon of dochter te ondernemen, en dienen we dit eerder als een voordeel voor de happy few te beschouwen. Er zijn trouwens ook minder positieve situaties denkbaar in dit weg-van-huis verhaal. Internationale coördinatoren maken regelmatig mee dat zij ‘s avonds laat telefoon krijgen van studenten. Een voorbeeld is het verhaal van een studente die net in Thessaloniki was gearriveerd voor een stageverblijf. De beloofde verblijfplaats bleek niet voorhanden te zijn, geen opvang ter plaatse voorzien dus. Je zou bij een dergelijk gegeven kunnen beginnen klagen en het hele programma met de nodige kritiek overladen. Anderzijds is de betere methode de kracht van de zelfredzaamheid te hanteren en zelf een oplossing te zoeken. Dit bleek overigens in het beschreven geval erg werkzaam. Interviews met studenten die een Erasmusverblijf achter de rug hadden toonden overigens aan dat het leren zelfstandig zijn hoog scoorde op hun lijstje van positieve effecten. Dit laatste is uiterst belangrijk in het licht van de tendens die zich momenteel aftekent dat ouders hun kinderen overbeschermen. Betrokkenheid van ouders is een uiterst positieve zaak, pamperen is nefast en hoort thuis in de crêche.

Kortom, een studieverblijf in het buitenland staat in belangrijke mate garant voor een onmisbare ervaring, zowel op het inhoudelijke vlak als op het vlak van de persoonlijkheids­ontwikkeling en de sociale relaties.

1. K. Janson, H. Schomburg, U. Teichler, The Professional value of Erasmus Mobility, ACA Papers, 2009, p. 65.
2. Studentenmonitor Vlaanderen 2009: departement Onderwijs en Vorming